درباب حزب ودیکتاتوری پرولتریا

مه 29, 2010 at 16:05 (فلسفه, جامعه شناسی, سیاست) (, , , , )

متاسفانه این پست طولانی شد ولی چاره ای نبود چون تقریبا هر روز دراین مورد با بقیه بحث و جدل دارم.

ایده ی تشکیل حزب طبقه کارگر از آنجا ناشی میشود که «انقلاب و وفلسفه ی انقلابی تنها از دل طبقه کارگر زاده نمیشود».چراکه اولا خواسته های ابتدایی پرولتریا را درخواستهای صنفی به خود اختصاص میدهد و به قول معروف انسان گرسنه کتاب نمیخواند. مارکوزه دراین مورد معتقداست طبقه کارگردر نظام تکنولوژی مستهلک شده وبه خاطر افزایش دستمزد ورفاه نسبی زندگی به تسلیم ورضا وسازشکاری تن در میدهد. لذا برای حرکت به سمت خواسته های انقلابی و ایجاد محمل مناسب فلسفه انقلابی نیاز به ارتباط پرولتریا و روشنفکران اجتناب ناپذیر است و حزب محل این ارتباط میشود. ثانیا هرنظامی دربرابرتغییرمقاومت میکند و برای چنین تغییری احتیاج به مبارزه سیستماتیک کاملا احساس میشود .

لنین درمقاله «چه باید کرد؟» تحت تاثیر کائوتسکی روی تشکیل یک حزب برای تسخیر قدرت تاکید میکند. اما نکته مهم و محل بحث خصوصیات این حزب است. لنین جوان (که البته در زمان نوشتن مقاله بسیار تحت تاثیر کائوتسکی (پاپ مارکسیستها ست) معتقداست که حزب نیازی به عضویت پرولتریا ندارد و صرفا محل کار روشنفکرانی است که برای طبقه کارگر برنامه ریزی و مبارزه میکنند (اگرچه بعدها لنین حزب را محل ارتباط منسجم پرولتنریا و روشنفکران معرفی میکند).

فلسفه لنینی وعقایدآن برای تسخیرقهرآمیزقدرت وگسترش فلسفه طبقه کارگر ازطریق حزب درقدرت سیاسی باعث شد بسیاری کمونیسم راهمچون یک دین و ایدئولوژی درنظربگیرند که حزب نقش اشاعه آن درجهان رابه عهده دارد.اما نکته مهم آن است که کمونیسم ایدئولوژی نیست (اگرچه انسان همواره ایدئولوژیک فکرمیکند اما کارکرد کمونیسم یک کارکرد ایدئولوژیک نیست) مارکس بارها سعی درتاکیدبرعدم ایدئولوژی بودن کمونیسم داشت.  درایدئولوژی آلمانی میخوانیم:»ایدئولوژی به طورکلی یا پنداشتی تحریف شده ازتاریخ ارائه میدهدیا به تجریدکامل ازآن میپردازد. ایدئولوژی خودتنها یکی ازجوانب تاریخ است.»

مارکس و انگلس بامطالعه سرمایه داری به این نتیجه رسیدند که انقلاب کارگری فقط میتواند درکلیه کشورهای پیشرفته جهان یا حداقل اکثرآنهایکجا به پیروزی برسد.اما لنین برپایه قانون تکامل ناموزون سرمایه داری امپریالیستی میگوید پیروزی انقلاب سوسیالیستی حتی دریک کشورهم امکان پذیراست وبعکس درنتیجه ی ناموزونی تکامل شرایط انقلابی درکشورهای مختلف وقوع انقلاب سوسیالیستی درهمه یا اکثریت آنها یکجا غیرممکن است. اما لنین نکته مهم یعنی آگاهی طبقه کارگردرانقلاب رانادیده میگیردوتنها نکته را قدرت سیاسی میداند.

مارکس آگاهی راچیزی جزهستی آگاه نمیداند ودرباره انسان ایدئولوژی میگوید این انسان اززن زاده نشده بلکه ازآسمان به زمین آمده است. چنانکه گفته شدکمونیسم یک ایدئولوژی نیست پس نیازی هم به عملکردایدئولوژیک ندارد.بحث اساسی تشکیل حزب برای حرکت جامعه ازحالت گذارازسرمایه داری به سوسیالیزم است.تلاش برای تعیین چگونگی این دوران و حرکت جامعه.نکته مهمی که لنینیستها درنظرنمیگیرند این است که حرکت دادن اجباری جامعه ناممکن است و ایجادآگاهی درطبقه کارگراست که نیروی محرکه برای گذاراست نه قدرت سیاسی و نظامی.

انگلس کمونیسم را «علم رهایی پرولتریا» معرفی میکند.لنینیسم معتقداست این رهایی راهی جزقدرت گرفتن حزب طبقه کارگر ندارد وحزب را نمودگاه سیاسی فعالیت پرولتریا میداند. اما شخصا پیروزی پرولتریا را نه درقدرت گرفتن حزب که درگسترش وپذیرفته شدن طرز تفکر و گفتمان طبقاتی(ماتریالیسم تاریخی) درجهان میدانم. ازاین رو دیکتاتوری پرولتریا (که به گفته انگلس به اشتباه غولی از آن ساخته شده است) را نه قدرت گرفتن حزب طبقه کارگر میدانم ونه یکه تازی این حزب برپهنه سیاسی-اقتصادی-اجتماعی جهان بلکه معتقدم دیکتاتوری پرولتریا به معنای عینیت یافتن فلسفه طبقه کارگر برای گذار به سوسیالیزم است. اما این عینیت یافتن درآوردن مذهبی جدید برای مردم نیست بلکه تنها محل آن دموکراسی شورایی واجرای واقعی خودگردانی همگانی است که درآن قدرت و متعلقات آن چون ارتشها و جنگها و تقسیم بندی براساس ملیت و رنگ ونژاد و حتی جنسیت ازجهان رخت برمیبندد.

زمانی که مارکس ازدیکتاتوری پرولتریا صحبت کرد باکونین براوایرادگرفت «کارگری که درقدرت باشد دیگرکارگرنیست بلکه یک انسان درمسندقدرت میشود مانند دیگر قدرتمداران» مارکس دریادداشتهای خود پاسخ باکونین راچنین میدهد:»چنین حرفی مثل این است که بگوییم یک بورژوا که عضوشورای شهر شده دیگربورژوانیست».ازپاسخ مارکس این معنا برمی آید که قدرت گرفتن پرولتریا به معنای یک گروه برای اداره جهان نیست بلکه مویدخواست جهانی برای تغییر است. مارکس میگوید» فلسفه برای انسان باید انقلابی باشد وبرای اینکه انقلابی باشد باید رادیکال باشد».رادیکال به معنای ریشه ای است پس رادیکال برای انسان انسان است. ازاین رو نظریه انقلاب زمانی رادیکال است که انسانی باشد. یعنی سیاستی انسانی درراستای انسانی کردن جهان وهستی عینی واجتماعی انسان. درعین حال درتشریح و واقعیت تاریشه نفوذمیکند و واقعیتها و پدیدارها راازریشه واساس تبیین میکند. این درواقع توصیف کاملی از دیکتاتوری پرولتریا وعملکرد سیاسی-اجتماعی آن است. یک دموکراسی شورایی به معنای واقعی درراستای انسانی کردن جهان و نه قدرت گرفتن یک اقلیت درساختار یک حزب. راه رسیدن به این مهم رامارکس اینگونه توصیف میکند:«تنها همکاری والزام مشترک وهمگانی عامل موثرپیروزی است.تولید کاپیتالیسم باتمام نیرو وبا استفاده ازکلیه وسایل ماشینی وتبلیغاتی واداری روح همکاری مشترک را درانسانهای ناخشنود ازمیان برده ودرهم شکسته است پس بپا خیزید وهمکاریهای خودبه عنوان یک ضرورت حیاتی را سازمان دهید.».

با آنچه گفته شدشخصا حزب را محلی برای سازماندهی به عنوان یک ضرورت حیاتی برای رسیدن به جهانی انسانی میدانم  اما هرگز حزب رابه صورت وجودی والاتراز انسان نمی خواهم که تفسیرجهان رابه عهده آن بگذارم به عبارت دیگر حزب وسیله ای است برای تغییر جهان در دست انسان. مارکوزه درتوصیف چگونگی این تغییر جهانی مینویسد:

«وقتی درجامعه دریافتهای تازه ای راه یابد واندیشه ها رابه سوی خودخواند آنگاه تفکرانتقادی به شکل آگاهی تاریخی برخواهدآمد ودرکلیه امور جامعه داوری خواهدکرد….تفکرانتقادی واقعیت تاریخی انسان راباز خواهد شناخت وحقیقت رااز اشتباه وپیشرفت رااز واپس ماندگی تمیزخواهدداد. آنگاه که وجدان انتقادی به گفت گو پردازد با زبانی شناسا سخن خواهد گفت وجهان تبلیغات دروغین را به رسوایی ونابودی خواهدکشاند. دیگرشکل و محتوای بیان انتقادی مانند بیان تبلیغاتی فریبنده نخواهد بود ومردم رااز تضادهای موجود وزیانهای ناشی ازآن برحذرخواهد داشت.

«پی نوشت:جملات آورده شده درتوصیف لنینیسم برداشتهای شخصی درباره این نظریه هستند.

Advertisements

پایاپیوند ۱ دیدگاه

این روزادارم مطمئن میشم..

مه 21, 2010 at 20:47 (چرندیات, غرغرهای یک مغزپوسیده) (, , )

«برو سرکار!اینقدرولگردی نکن!اگه کار کنی دیگه فکرت جاهای بدبد نمیره!!آخه مگه آدم عاقل اینقدربیکارمیگرده!؟» میخام جواب بدم آدم عاقل نه البته. اماخب کی گفته من عاقلم آخه!؟ هرکی بوده دروغ گفته به خدا!اما صدام درنمیاد. مثل ناهاروشام شده این سرکوفتا. به جای عصرونه میخورم البته!بی حوصله وسردرگم میچرخم. بعضیا وقتابا خودم میگم:»شایداین جمعه بیایدشاید!!!»(کارو میگم البته). شایدم دوست ندارم این بینظمی تکراری هرروزم به هم بخوره. خواب و سیگاروو کتاب و چرخیدن بی هدف درپی هدف. حتی به خودم میگم:                                                                                             

  «چطوره وام بگیرم خورده بورژوا بشم؟                                                                  

  بیخیال تاریخ!بیخیال انسان!                                                                                             

  بیخیال تشنه هاو دریا!بیخیال گشنه ها و صحرا!                                                             

 خیلی خوبه به خدا!نوکرو کلفت میگیرم هفده تا!                                                            

  واسه نوکرام چکمه می خرم!همه ی لباسامم یه جا میدم به کلفتام!                                                      

 شام که خواستم بخورم دستمال میزنم به گردنم !                                                                                

 در و دیوارو پرازتابلو میکنم! تابلوی رود و درخت           تابلوی فرشته های تپلی!                                  

 هروقتم دیدم خستم موزیک باخ میذارم!»                     

دارم مطمئن میشم که کاملا دیوانه شدم.البته میدونستم دراعماق وجودم جنون داره فوران میزنه اما خب مطمئن نبودم هنوز.گمونم بازم فلسفم عودکرده.خسته شدم ازهیبتهای رنگین!خسته شدم ازخودم حتی!مادرمیگه:»زنده یعنی زندگی !این دیگه فلسفه نیست»جواب میدم :»ازقضا فلسفه  دیویده» میپرسه :»خب عیب و ایرادش چیه؟» من دیگه چیزی نمیگم فقط تو دلم جواب میدم:              

 «د جیگر!!!                                                                                                                    

 هنری دیوید جیب بره!                                                                                                                                    همش هی برای بال پرواز ملودرام می بافه تا به بشرحالی کنه                                                    

  سی سنت پول قرض میخواد بره والدن پوند                                                                                      

  یه بال برشته مرغ بخوره!احساس بودن بکنه! بستنی لیس بزنه!»                                         

خسته شدم از سوال و جوابهی تکراری هرروزه. اما به قول یه دوست عادی بده!اما  از دل معمولیه که فوق العاده زاده میشه!ولی همه خودشونو گم کردن تو این زندگی لامصب سگی . همه عادی شدن. سرم داره میترکه از درد (بازم مثل هرشب). ولی خب اگه یه روزم درد نگیره اینقدر انگولش میکنم که بازم شروع بشه. بی تعارف میگم مرض دارم آخه! مازوخیست شدم انگار. گفتم که دیوانه شدم. از قضا شنیدم:                                                                  

 «مرغ عشق ازقفسش دررفته!                                                                                     

  شیرین خانوم توی حموم سنا حوصلش سررفته!                                                        

  اون هم از فرهادش !تیشه ش داره به اسمال آقا!                                                                       

 جاش یه دیزی خورده بی نعنا!بی نعنا!!!                                                                                     

 مفش روگل سرخ فین میکنه»                                                                                         

دیگه مطمئن شدم ازاین دیوانگی مفرط. وقتی کاملا ملتفت شدم که چندروزپیش «میل دردناک جنایت»تو رگهام متورم شده بود. تازه وقتی به دیگران نگاه میکنم میتونم ذهنشونو بخونم! مثلا وقتی مادرم بهم زل میزنه همش تو ذهنش میگه:                                                                               

 «تو دلت تاریکه!                                                                                                                 

»  توماشو» نشی یه وقت!                                                                                                                 

 بگیرن به جرم بی دینی بیست و هفت سال زندونت کنن!                                                                              

  ماکه اوربانوس هشتم نداریم تاکه شفاعتت کنه!»                                                                              

آره!کاملا مطمئن شدم دیگه.دیوانگی راه درمان نداره. نه وقتی که آدم اینهمه دنبالش رفته باشه. دیگه راهی جزیه تکرار دردآور برام باقی نمونده.«آدمی صندلیه سالن مرگ خودشه» عادی نیست البته کاملا معمولیه! تکرارتیغ…

پی نوشت: اشعارازکتاب «من و نازی» اثر زنده یاد «حسین پناهی»

پایاپیوند 7 دیدگاه

همه باهم برابرندامابعضیهابرابرترند!

مه 17, 2010 at 17:36 (جامعه شناسی, سیاست) (, )

معنای حقیقی ومشخص برابری درایران رفته رفته درتمام واقعیت عریان خود آشکارمیشودو این حقایق حتی ازسوی بی بصریت ترین وعقب نگه داشته شده ترین اقشارجامعه نیز قابل فهم است. دولت صداوسیما و هزاران روزنامه و مجله رادرقبضه ی خوددارد .اماگویی این دولت اصلا اهل بسنده کردن نیست ودراین راه امکان هرگونه اظهاروجودرا ازمخالفانش گرفته.دولت هزاران سالن سخنرانی وتاتر و سینمادراختیارداردکه میتواندحامیانش رادرآرامش درآنجاجمع کندوهرتبلیغی که مفیدمیپندارد بکنداما حتی خیابان هم ازتوده های مردم دریغ میشود.افرادمسلح که بخشودگیشان برای انجام هرخشونتی که مرتکب شوند وهمراهی نامشروط نیروهای حکومتی درهرجاکه لازم داشته باشند قادرند برای انجام برنامه ای سراسری هروقت که بخواهند درهرجاکه بخواهندبروندبرای محروم کردن وبازداشتن مردم از آزادی ومبارزه وحتی بحث پیرامون آن کافی است.

بااین همه رعایت حقوق اجتماعی افراد اعم از سیاسی و اقتصادی واجتماعی راازقوانین ومجریان آن خواستن سفیهانه ترین برداشت مبارزاتی دریک جامعه است. حقیقت این است که کلمات وتبلیغات برای شوراندن مردم یا تعیین شرایط لازم وکافی برای بنیادنهادن نظمی جدید کافی نیستند.روند تاریخی ازخلال دیالک تیکی حقیقی به انجام میرسد. این امرنه ازطریق آموزش یاجدل لفظی بلکه ازراه ازجاکنی قاهرانه وضعیت بی چون و چرای روابط تحقق می یابد .روابطی که درنهایت وضوح خود برای بخش اعظم توده مردم آشکارند. مسلم است که دولت در چندماه اخیربه طورتجربی به روشن شدن ایده ی آزادی درآگاهی مردم کمک بیشتری کرده است تا چندسال انتشارروزنامه های مختلف! مسلم است که این انتخابات مشخصا دولت ومجلس ودیگرنهادهای حکومتی رااز ذهنیت مردم ریشه کن کرده است و مسلما آنها نظام انتخابات فوق العاده دیگری راخواهند ساخت. نظامی که درآن اراده مردم و ایده آلهای جدید آزادی و برابری محقق میشوند وازحمایتی قطعی برخوردار میگردند. آزادی حتمی و مقاومت ناپذیراست. اما این تنها آغازاست …

پایاپیوند 4 دیدگاه

نقدی بر»جهان بینی دینی»

مه 7, 2010 at 21:31 (فلسفه, جامعه شناسی)

«فیلسوفان تنها جهان را به شیوه های گوناگون تعبیر کرده اند ولی مقصود تغییردادن آن است.» مارکس-تزهای فوئرباخ

 این اصل ماتریالیستی که انسانها محصول شرایط محیط و تربیت اند و بنابراین انسانهای تغییریافته محصول شرایط دیگر و تربیت دیگرند فراموش میکند که همین انسانها هستند که شرایط محیط را تغییر میدهند و اینکه مربی خود به تربیت نیاز دارد . هماهنگی تغییر شرایط محیط و تغییر فعالیت انسانی را می توان تنها به منزله ی کنش دگرگون سازنده تصور کرد و معقولانه درک نمود. تحلیل مذهبی از واقعیت از خودت بیگانگی دینی و دوگانگی جهان به دینی-تخیلی و جهان واقعی آغاز میکند . کار او عبارت است از حل جهان دینی بر پایه ی دنیوی آن . واین واقعیت را نادیده میگیرد که پس از تکمیل این کار موضوع اساسی همچنان پابرجاست که سرانجام باید بپذیرد. چراکه» این واقعیت که بنیان زمینی خویشتن را از خود جدا میکند و همچون حوزه ی مستقلی خودرا در ابرها برقرار می سازد تنها باید با خودشکافتگی و تناقض درونی این بنیان زمینی تبیین گردد . بنابراین بنیان زمینی خود باید در آغاز در تضادش شناخته شود و آنگاه با محو تضاد در پراتیک منقلب گردد». مارکس-تز4 فوئرباخ

 تفکر مذهبی گوهردین را در گوهر انسان حل میکند . ولی گوهرانسان انتزاع ذاتی درهرفرد تنها نیست و در واقعیتش مجموع روابط اجتماعی است. تفکردینی وارد این گوهر واقعی نمیشود در نتیجه ناگزیر میشود:

 «الف- احساس دینی را از فرآیند تاریخی تجرید کند و آن را همچون چیزی خود به خودی بپندارد و انسان را به صورت فرد انتزاعی منفردی تصور کند.

 ب- بنابراین گوهر انسان در نظر او تنها میتواند همچون نوع و همچون یک وجه مشترک گنگ درونی که صرفا به شیوه ای طبیعی بسیاری از افراد را متحد میسازد درک شود». مارکس- تز6فوئرباخ

 در نتیجه دین نمیبیند که احساس دینی خود فرآورده ای اجتماعی است و اینکه فرد مجردی که او تحلیل میکند در واقع امر به شکل خاصی از جامعه تعلق میگیرد. عیب اصلی چنین تفکری این است که به قول مارکس شیء واقعیت و حسیت را تنها به صورت متعلق فکر در نظر میگیرد نه به مثابه ی فعالیت حسی انسانی و پراتیک و نه به صورت فاعلی.

متفکران دینی همه چیز را با الهی خواندنش به نقدمیکشند. اینان برسر اعتقادبه حاکمیت دین و حاکمیت یک اصل عام درجهان موجود با دیگرمذهبیان توافق دارند. با این استثنا که یکی به حاکمیت به عنوان غاصب می تازد درحالیکه دیگری آن را مشروع می داند. از آنجا که این به اصطلاح روشنفکران پنداشتها و اندیشه ها و در واقع تمامی فرآورده های شعورراکه به زعم آنان وجودی مستقل دارند به مثابه بندهای واقعی انسان تلقی میکنند بدیهی است که ناگزیرند تنها با این توهمات شعوربه پیکاربرخیزند. متفکران دینی از آنجا که خیال میکنند روابط انسانها وتمامی اعمالشان وبندها و محدودیت هایشان فرآورده ی شعورشان است منطقا این اصل اخلاقی را جلوی انسانها می گذارند که شعورکنونی شان رابا شعور انسانی و یا انتقادی تعویض کنند و بدین گونه محدودیتهای خود را از میان بردارند. مذهبیان به رغم ادعاهای «واژگون کننده» سرسخت ترین محافظه کارانند. به ذهن هیچ یک از این فیلسوفان خطورنکرده است که در پیرامون رابطه ی فلسفه با واقعیت و ارتباط نقدشان با محیط مادیشان تحقیق کنند.خطاب به منادیان چنین تفکری لازم میدانم جمله ی فرانسیس بیکن را یادآوری کنم:

«مانیازمندانقلاب بیرحمانه ای هستیم که باید درزمینه افکاروروش وتتبعات ماصورت گیرد.»

پایاپیوند 14 دیدگاه